Het oplichterssyndroom: Het gevoel om door de mand te vallen


Het oplichterssyndroom: Het gevoel om door de mand te vallen

Publicatie datum 18 juni 2020

Herken je het gevoel dat je baas tevreden is, je complimenten krijgt van klanten en positieve feedback ontvangt van collega’s. Toch blijft er een gevoel knagen dat je niet goed genoeg bent voor het werk wat je doet en ben je bang dat je ieder moment door de mand kan vallen. Dit terwijl je wel hoogopgeleid bent en meer dan gekwalificeerd bent voor het werk wat je doet. Herken je dit gevoel? Dat maakt jou een slachtoffer van het oplichterssyndroom (imposter syndrome).

 

Oorsprong

De term is in de jaren ’70 voor het eerst gebruikt door klinisch psychologen Pauline Clance en Suzanne Imes. Deze term is bedacht om mensen te beschrijven die niet hun eigen prestaties kunnen accepteren. Ook al zijn er meerdere externe bewijzen dat ze slim en competent genoeg zijn. De mensen die hier last van hebben denken dat ze bedriegers zijn en dat ze het succes wat ze hebben, niet verdienen. Geluk, toevallig en de juiste timing krijgen vaak de ‘schuld’ van goede resultaten. Deze psychologen ontdekte dat dit verschijnsel met name voorkwam bij hoogopgeleide vrouwen. Twee derde van de vrouwen tegenover een derde van de mannen. Ze hadden het gevoel dat mensen om hen heen hen hoger inschatte dan zij zelf deden. Ze hadden het gevoel dat ze iedereen voor de gek hielden en voelden zich daarom oplichters. Vandaar de naam ‘Het oplichterssyndroom’.

 

Kwestie van opvoeding

Het is geen officiële psychische stoornis. Het is meer dat het beestje een naam krijgt. Zo kunnen mensen hun gedrag in kaart brengen en er daardoor beter mee om kunnen gaan. In Nederland wordt coach- en bedrijfskundige Vreneli Stadelmaier als dé autoriteit op het gebied van dit syndroom gezien. Ze schreef onder meer het boek ‘F*ck die onzekerheid’ en deed onderzoek naar het oplichterssyndroom onder 600 mensen.

 

Ongeveer 75 procent van de vrouwen, die meededen aan het onderzoek kon zich herkennen in de symptomen. Hierin blijkt ook een verschil tussen mannen en vrouwen te zijn. Het oplichterssyndroom is iets wat ontstaat uit onzekerheid. Stadelmaier zegt in gesprek met de Volkskrant dat mannen wordt geleerd niet onzeker te zijn, maar juist doortastend en daadkrachtig. Misschien kun je het niet, maar doe het toch maar. Vrouwen, aan de andere kant, wordt juist geleerd wat bescheidener te zijn. Bovendien hebben mannen meer testosteron in hun bloedspiegel, waardoor zij meer geneigd zijn risico’s te nemen.’

 

Oplossing = bewustzijn

Misschien herkende je dit gedrag al bij jezelf of heeft dit artikel je ogen geopend. Zoals eerdergenoemd is het geen officiële ziekte of psychische stoornis, maar dit kan wel langdurende effecten hebben op je leven. De angst om door de mand te vallen is niet niks. Coach Stadelmaier zegt hierover: ‘Je vlucht of je vecht’. Je kan jezelf onzichtbaar maken, uitdagingen uit de weg gaan en succes bagatelliseren. Ook kan de perfectionist in jezelf opstaan. Dit houdt in dat de lat veel te hoog wordt gelegd, geen fouten gemaakt mogen worden. Een fout kan gezien worden als bewijs dat je, zoals je zelf al had verwacht, niet goed genoeg bent. Het compensatiegedrag wat eraan overgehouden kan worden, kan ervoor zorgen dat je met een burn-out thuis komt te zitten.

 

Wat kan je dan doen om het op te lossen?

  • Realiseer je ten eerste dat je niet de enige bent. Veel mensen ervaren dit gevoel en wees er transparant over.
  • Bewustzijn creëren van de situatie erg belangrijk. Probeer rationeel na te denken over je kunnen. Wanneer er een onzekerheidsvlaag je bevangt, wees eerlijk tegenover jezelf.
  • Bedenk ook waar het vandaan komt. Komt het vanuit je jeugd of heb je op de middelbare school bijvoorbeeld heel hard moeten werken voor minimaal resultaat?

 

 

Dunning-Kruger-effect

Dus, heb je het gevoel dat je altijd op je hoeden moet zijn, omdat de kans aannemelijk is dat mensen door gaan krijgen dat je niet? capabel genoeg bent voor je functie ondanks dat je veel positieve geluiden hoort? Je hoeft echt niet bang te zijn. Je doet het goed!

 

De tegenovergestelde vorm bestaat ook. Dit heet het Dunning-Kruger-effect. Dit is wanneer mensen overmoedig raken terwijl ze niet competent genoeg zijn voor hetgeen wat ze doen. Deze mensen denken dus dat ze slimmer en capabeler zijn dan ze daadwerkelijk zijn. Dit resulteert vaak in verkeerde conclusies en keuzes maken.

 

Contact

Zin om eens een (virtueel) kop koffie met ons te drinken? Neem contactmet ons op of bel naar 0229 317 444 en wij maken graag kennis met jou. Wil je meer informatie over actuele onderwerpen, HR gerelateerde artikelen of over wie PAVO is? Dat kan ook! Neem een kijkje op onze nieuwspagina. 

Tags : imposter syndrome, oplichterssyndroom, psychologen,